Een dossier van dichtbij

Op zaterdag 28 januari 1933 schaatsen twee jonge vrouwen, Wilhelmina van Gelder (25) en Mientje Stevens (20), hand in hand over de Oude Waal bij Ubbergen, vlak bij Nijmegen. Ze zakken door een wak. Johannes B.J. Jooren, ziekenverpleger en sinds een jaar werkloos, staat op zo'n twaalf meter afstand toe te kijken. Hij gooit zijn overjas uit en springt het ijskoude water in. Hij haalt beide vrouwen naar de rand, waar schilder J.A. Ham plat op het ijs een stok toereikt en helpt hen op het droge te trekken.

Zo'n reddingsdaad staat op deze kaart als één puntje. In het archief is het een dossier van tientallen pagina's, waarin je het hele verloop kunt volgen: van het politieonderzoek tot het uiteindelijke besluit van het fonds. Dit is dossier 3622, van dichtbij.

• 28 januari 1933
  De redding op de Oude Waal.
• 2 februari 1933
  Jooren schrijft het Heldenfonds aan en vraagt om een tegemoetkoming.
• februari 1933
  De politie hoort de redder, de geredden en een getuige onder ede.
• 9 maart 1933
  De burgemeester van Nijmegen stuurt het rapport door en adviseert positief.
• 13 mei 1933
  Het fonds kent Jooren f 50,- toe als beloning en schadevergoeding.

Hoe zo'n dossier is opgebouwd

Vier stukken uit het dossier, elk met een eigen rol. Klik een scan om hem groter te bekijken en door de pagina's te bladeren.

1 · Politierapport met verklaringen

Inspecteur van Politie · Nijmegen, februari 1933

In opdracht van het fonds onderzoekt inspecteur Johannes Meijberg de redding en hoort alle betrokkenen onder ede: de redder Jooren, de twee geredde vrouwen en getuige-helper Ham. Het rapport is de feitelijke basis waarop het fonds later beslist.

Opvallend: de geredde Wilhelmina Stevens kan zelf niet zwemmen en herinnert zich vooral "in groot levensgevaar" te hebben verkeerd.

4 pagina's

2 · Handgeschreven verzoekbrief van de redder

J.B. Jooren · Nijmegen, 2 februari 1933

Jooren schrijft het fonds zelf aan. Hij beschrijft de redding en vraagt om een tegemoetkoming: zijn beste kostuum scheurde en hij is al bijna een jaar zonder werk.

"Ik zelf ben sinds Maart 1932 zonder werk en zoodoende niet bij machte mij weer een ander costuum aan te schaffen."

In het politierapport laat hij weten liever een gift in geld dan een medaille te ontvangen.

2 pagina's

3 · Brief van het gemeentebestuur

Burgemeester van Nijmegen · 9 maart 1933

De burgemeester stuurt het politierapport door naar het Heldenfonds en adviseert positief: er bestaat "aanleiding … eene belooning of eene vergoeding voor geleden schade toe te kennen". De gemeente is de schakel tussen redder en fonds.

4 · Het toekenningsbesluit

Carnegie Heldenfonds · 's-Gravenhage, 13 mei 1933

Ruim drie maanden na de redding besluit het bestuur Jooren f 50,- toe te kennen "als belooning en schadevergoeding", uit te betalen via de burgemeester met een bijgevoegde postcheque. Daarmee is het dossier rond.

Zelf een dossier inzien

Deze scans komen uit het originele dossier bij het Nationaal Archief. De inventarisbeschrijvingen zijn openbaar; het volledige dossier is in te zien via toegang 2.19.364, inventarisnummer 3622. Elk puntje op de kaart heeft zo'n dossier achter zich.